“9 ŞUBAT DÜNYA SİGARAYI BIRAKMA GÜNÜ” 
 

Bilindiği gibi, sigara kullanımı, halk sağlığını tehdit eden ve mücadele edilerek önlenmesi gereken bir sorundur. Aktif ve pasif sigara içiciliğinin ölümlere, hastalıklara, sakatlıklara neden olduğu, psikolojik ve maddi açıdan da kişi ve toplum sağlığını olumsuz etkilediği bilinen gerçeklerdir. Halen sigara içmediği halde sigara dumanına maruz kaldığı için dünyada her yıl yaklaşık 1 milyon kişi hayatını kaybetmektedir. Alışkanlıklar değiştirilmedikçe sigaranın neden olduğu ölümlerin artacağı, 2000–2024 yılları arasında 150 milyon insanın sigaraya bağlı hastalıklardan öleceği tahmin edilmektedir. Sigaranın  neden olduğu kanser ölümlerine bakıldığında da sorunun ne kadar ciddi olduğu açık olarak görülmektedir. Dolayısıyla sigara kullanımının önlenmesi çalışmalarının önemi her geçen gün artmaktadır.

Sigaraya karşı mücadelede, özellikle kamusal alanda sigara kullanımının önlenmesine yönelik yasal alanda yapılan çalışmalar cesaret vericidir. Ancak yasal önlemlerin tek başına yeterli olamayacağı da bir gerçektir. Dolayısıyla 09 Şubat gibi özel günler vesilesiyle, eldeki imkânların olabildiğince seferber edilmesi ve çeşitli kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği halinde, konunun diğer boyutu olan halkın bilinçlendirilerek yasal önlemlerin etkinleştirilmesi oldukça önemlidir.

                “Sigara hem siz hem de pasif içici konumundaki çocuklarınız için öldürücü bir tehlikedir. Siz bu satırları okurken, Dünya’da 5 kişi daha sigara nedeniyle hayatını kaybettiğini biliyor musunuz?”( Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre, dünyada her on üç saniyede bir kişi sigara yüzünden hayatını kaybediyor.)

Türkiye’de yaşayan yaklaşık 2 milyon koroner kalp hastasının yılda 130 bini hayatını kaybetmekte ve bu ölümlerin ana risk faktörünün sigara olduğu bilinmektedir.

Sigara dumanının içerdiği karbon monoksit kan dolaşımına girerek pıhtılaşmaya yol açmakta ve atardamarların iç duvarlarına zarar vererek kalp krizlerine neden olmaktadır.

“Koroner kalp hastalıklarından ve bu hastalıkların yol açtığı ölümlerden korunmak için atılacak ilk adım, sigara ve dumanından uzak durmaktır. Sigara dumanı; katran, karbon monoksit ve nikotine ek olarak, amonyak, arsenik, hidrojen siyanür, formaldehid ve metan gibi son derece zehirli olan 4 binden fazla kimyasal madde içeriyor.”

Sigara; akciğer, ağız boşluğu, yemek borusu, boyun, pankreas, mesane, böbrek, mide ve kan kanserine yol açıyor. Sigara ayrıca; peptik ülser, kronik bronşit, felç, astım, reflü, erken menopoz, diş eti iltihabı, kemik erimesi ve katarakt hastalıklarına zemin hazırlarken, hamilelerde erken doğum ve düşük doğum ağırlığı risklerini de beraberinde getiriyor. Sigara kullanan hamile bayanların bebekleri fiziksel ve zihinsel özür riskiyle karşı karşıya iken, sigara içen annelerin sütlerinde bulunan ‘dioxin’ maddesi ise öldürücü etkiye sahip bir zehir olarak dikkat çekiyor”  

Sigara İçmeyi Bir Kez Deneyen Her Dört Kişiden Üçü  ‘Sigara Tiryakisi’ Oluyor…

Sigaraya mücadele kanserlerin yüzde 40’ını önleyecektir. Sigara içmeyen akciğer kanserli hastaların yüzde 33’ünün sigara içen bir kişiyle birlikte yaşadığı ve bu kişilerde görülen akciğer kanserlerinin nedeninin çocukluk çağı veya erişkin dönemdeki pasif içicilik olduğu düşünülmektedir.

                “Sigara dumanı, ‘pasif içici’ durumundaki çocuklar için büyük sağlık sorunlarını beraberinde getiriyor. Yapılan araştırmalar, çok az sigara dumanına maruz kalan bebek ve çocukların bile bundan son derece olumsuz etkilendiğini gösteriyor” .

SİGARA;

• Akciğer kanserlerinin %87 sinden,
• Felçlerin %18 inden,
• Damar hastalıklarının %21 inden,
• Kronik hastalıklardan ölümlerin %30 undan,
• Kronik bronşit in %75 inden,
• Kalp hastalıklarının %25 inden, sorumludur.

SİGARA dünyada;

• Her yıl 4 milyon kişinin,
• Her gün 11 bin kişinin,
• Her 8 saniyede 1 kişinin ölümünden sorumludur.

Ülkemizde her yıl 100,000 kişi sigara nedeniyle ölmektedir.

Sigaranın yol açtığı ölümler; trafik, terör, iş kazaları v.b. tüm ölümlerin toplamından 5 kat daha fazladır.

Ülkemizde sigara, özellikle genç nesil için büyük bir tehdit oluşturmaktadır. Arkadaş ve çevre baskısı, özenti, merak gibi birçok nedenden sigaraya başlayan milyonlarca çocuk ve gencimiz, sayısız hastalık ve ölüme uzanan bir yola girmektedir.

Sigaranın insan sağlığı üzerindeki öldürücü etkilerinin yanı sıra, ülke ekonomilerine verdiği zararları çok önemli boyutlara ulaşmıştır.

ÇEVRESEL TÜTÜN DUMANI NEDİR? NELER İÇERİR?

                Sigara dumanı içinde 4.000’den fazla kimyasal madde vardır. Bunların 50’den fazlası kanser yapıcıdır. Sigara içenin çevredeki havaya kattığı dumana çevresel tütün dumanı denir. Dumanla kaplı havayı soluyan kişi, kendi isteği dışında zarara uğradığı için “pasif içici” veya “istemsiz içici” olarak da adlandırılır.

                Çevresel tütün dumanı ana akım ve yan akım olmak üzere ikiye ayrılır. Ana akım sigara içicisinin soluduğu duman iken yan akım sigaranın yanan ucundan çıkan dumandır.

      Bir sigaradan ortama saçılan dumanın çok büyük çoğunluğu yan akımdan oluşmaktadır. Bazı kanser yapıcı maddelerin miktarı yan akım dumanda ana akıma göre 10-200 kat daha fazladır.

Sigara dumanı Çevre Koruma Kurumları tarafından 1 numaralı kanser yapıcı olarak tanımlanmaktadır.

ÇEVRESEL TÜTÜN DUMANINA BAĞLI SAĞLIK SORUNLARI

               Hemen ortaya çıkan etkiler: Gözde tahriş, sulanma, yanma, baş ağrısı, burunda rahatsızlık, akıntı, öksürük, boğaz ağrısı, kalp hızı ve tansiyonun yükselmesi, solunumsal yakınmalarda artış ve enfeksiyonlar; var olan hastalıkların alevlenmesi, kalp hastalığı olan kişilerde kalp krizi, astım, alerjiler…

                Uzun vadede ortaya çıkan hastalıklar: Solunum hastalıkları: İş yeri veya sosyal ortamda sigara dumanına maruz kalmak KOAH ve erişkin astımına neden olmaktadır.

Kalp Krizi: Çevresel tütün dumanı kalp-damar hastalıklarını %20-70 oranında arttırmaktadır. Tamamen dumansız ortamlar  kanunu uygulanan yerlerde kalp krizleri % 60 azalmaktadır.

      Kanser: Sigara içmeyenlerde çevresel tütün dumanına maruziyet akciğer kanserini % 32 arttırmaktadır. Sigaraya maruz kalan genç kadınlarda meme kanseri riski % 90 artmaktadır. Menopoz öncesi kadınlarda 2,6 kez daha fazla meme kanserine yakalanma riski vardır. Çok az ve devamlı sigara dumanına maruz kalan kadınlarda 50 yaşına kadar meme kanseri olma riski % 60 artmaktadır.

      Sigara kullanımın toplumu sağlık açısından mücadele ederken önemli diğer bir konu da kişi ve Ülke bütçesine verilen büyük zarardır.Sigara kullanımının maliyeti sadece sigara alırken ödenen ücret değildir.Sigara kullanımına bağlı ortaya çıkan tüm hastalıkların tedavisi, çalışma hayatının aksaması nedeniyle yaşanan işgücü ve üretim potansiyeli kayıpları ortaya çıkmaktadır.

      Ülkemizde sigaraya karşı mücadelede, özellikle kamusal alanda sigara kullanımın önlenmesine yönelik “ Tütün ve Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Yasa” önemli bir aşamadır. Dumansız hava sahası konusunda farkındalık ve bilinçlendirme yaratılması pek çok bakımdan önemlidir.Bu konuda İlimizde halkı bilinçlendirme çalışmalarında önemli aşamalar yapılmış ve devam etmektedir.

NEDEN TAMAMEN DUMANSIZ İÇ ORTAMLAR?

1.        Ortamdaki tütün dumanı birçok hastalığın kaynağıdır ve ölümlere yol açar.

2.        Tam dumansız iç ortam yaratmakla işçi ve toplum sağlığını tütün dumanının zararlı etkilerinden korumak mümkündür.

3.        Tüm insanların tütünsüz, temiz hava soluma hakları bulunmaktadır.

4.        Dünyada sigara içmeyen kişi sayısı daha fazladır; bu kişilerin aynı zamanda başkasının tütün dumanından korunmak da en doğal haklarıdır.

5.        Sigara yasakları genellikle hem sigara içen, hem de içmeyen kişilerce desteklenmektedir.

6.        Tam dumansız ortamlar yaratmakla özellikle gençlerin sigaraya başlaması özendirilmemiş olur.

7.        Sigarayı bırakma isteğinde olan içiciler için de dumansız iç ortam oluşturulması ciddi motivasyon sağlar.

8.        Tam dumansız ortam çocuklar ve aileler için olduğu kadar, işyerleri için de kazançlıdır. Sigara içmeyenlerin çoğu dumansız iç ortamlara daha sık giderler.

9.        Tam dumansız iç ortam yaratmanın maliyeti düşüktür ve çok işe yarar.

KANSERDEN KORUNMA YOLLARI

—Sigara kullanımın yok edilmesi

—Alkol tüketiminden kaçınmak

—Güneş ışınlarında korunmak

—Spor yapma alışkanlıklarının yaygınlaştırılması

—Süt tüketiminin arttırılması

—Sanayi maddelerine maruz kalmamak

—Menopoz tedavilerinde östrojen kullanımı endometriyal ( rahim mukozası ) kanserlerde riskler yaratır.

—İyonize radyasyonuna ( x- ışınlarına ) aşırı bir şekilde maruz kalma kanser riskini arttırır.

—İdeal vücut ağırlığınızı koruyunuz

—Beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi

Yediklerinizin kansere yakalanma riskine etkisi olabilir. Çok yağlı veya tuzlama şeklinde hazırlanmış, "isli" denilen türde, veya nitritle işlemden geçirilmiş gıdalar ve yemekler potansiyel olarak tehlikeli olabilir. Diğer yandan A ve C vitaminlerinin zengin olduğu yiyecekler ve lifli yiyecekler belli kanserler için riski azaltmada yardımcı olabilir.

Kızartma, kavurma, tütsüleme gibi bazı pişirme yöntemleri kanser oluşumuna neden olabilmektedir. Özellikle protein içeriği yüksek besinlerin kızartılması veya tütsülenmesi kanserin öncüsü olan kimyasal bileşiklerin oluşumuna neden olur.Bu sebeple yiyeceklerimizi hazırlarken en sağlıklı pişirme yöntemleri olan haşlama,fırında pişirme veya ızgara tercih edilmelidir. Kuru baklagilleri ve yağlı tohumları daha sık tüketiniz.

KANSERİN BELİRTİLERİ

—Yutkunma ve hazım bozukluğu

—Uzun süre kapanmayan yaralar

—Ses kısıklığı ve sebepsiz öksürük

—Ben ve siğillerin renk ve şekil değiştirmeleri

—Meme veya herhangi bir yerdeki şişlik ve sertlik

— Rahim veya makattan gelen anormal kanama veya akıntı

—Büyük veya küçük abdest yapmadaki değişiklikler

BU TÜR DEĞİŞİKLİKLER OLDUĞUNDA BİR HEKİME BAŞVURMAYI İHMAL ETMEYİNİZ.

KANSERDE ERKEN TEŞHİS HAYAT KURTARIR.

                                                                                                                                Uz Dr. İlhan GÜNEY
                                                                                                                      Çanakkale İl Sağlık Müdürü